تاریخچه تشکیل مجمع

نگاهی به ادوار  و اعضای مجمع از بدو تأسیس


  
1- دوره نخست شکل گیری مجمع سال 1366 ه.ش. تا سال  1368 ه.ش. است که با فرمان حضرت امام خمینی  آغاز گردید.  در این دوره می توان از وجود جنگ تحمیلی و شرایط خاص سیاسی و اجرایی کشور یاد کرد. 
  ترکیب اعضای مجمع  طی دوره یاد شده بدین شرح می باشد:
 الف : فقهاي شوراي نگهبان
ب: آقايان آيت ا…خامنه اي (رئيس جمهور وقت ) - هاشمي رفسنجاني (رئيس مجلس وقت ) - موسوي اردبيلي (رئيس شوراي عالي قضائي ) - توسلي - موسوي خوئيني ها - مير حسين موسوي (نخست وزير وقت )
ج: مرحوم حجت الاسلام سيد احمد خميني (فرزند حضرت امام )براي ارائه گزارش جلسات به حضرت امام 


 
2- دوره دوم مجمع در پایان جنگ تحمیلی در سال 1368 پس از بازنگری  قانون اساسی در این قانون با وظایف احصاء شده در بندها و اصول 110 ، 111 ، 112 و 177 شکل گرفت .
 تركيب اعضاي مجمع طی دوره دوم بر اساس حکم مورخ 12/7/68 مقام معظم رهبری ، حضرت آیت ا...  خامنه ای بدین شرح می باشد:
 فقهاي شوراي نگهبان (6نفر)
روساي سه قوه (قواي مجريه - مقننه و قضائيه)
وزير مربوط ( وزيري كه موضوع مورد بحث مجمع مربوط به وي مي شود)
رئيس كميسيون مربوط در مجلس شوراي اسلامي (در صورتي كه موضوع بحث در مجمع مربوط به وي شود )
آقايان : مهدوي كني - يوسف صانعي - سيد احمد خميني - سيد محمّد موسوي خوئيني ها - محمّد علي موحدي كرماني - حسن صانعي - محمّد رضا توسلي - عبدا…نوري و ميرحسين موسوي 

 

3- در دوره سوم حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی طی حکمی اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مدت سه سال منصوب فرمودند. متن حکم مقام معظم رهبری خطاب به رئیس جمهور به این شرح است:

 بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
جناب حجت‌الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی
ریاست محترم جمهوری اسلامی - دامت تأئیداته
با سلام و تحیت،
در اجرای اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی و با توجه به پایان یافتن مدت انتصاب حضرات اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، نامبردگان ذیل را به عنوان اعضای آن مجمع برای مدت سه سال منصوب میکنم:
حضرات فقهاء شورای نگهبان
رؤسای محترم سه قوه
وزیر مربوط و رئیس کمیسیون مربوط مجلس شورای اسلامی در هر یک از موضوعات موردبحث.
آیات و حجج اسلام: آقای مهدوی کنی، آقای حاج شیخ حسن صانعی، آقای حاج سیداحمد خمینی، آقای حاج سید محمد موسوی خوئینی ها، آقای حاج شیخ محمدعلی موحدی کرمانی، آقای حاج شیخ محمدرضا توسلی، آقای حاج شیخ عبدالله نوری، آقای حاج شیخ حسن روحانی و جناب آقای دکتر حسن حبیبی و جناب آقای میرحسین موسوی.
انتظار میرودجنابعالی با تشکیل و اداره ی مجمع مزبور، این نهاد قانونی و مهم را برای تحقق مصالح کشور بکار گرفته و مقاصد مذکور در قانون اساسی برای آن را تامین فرمائید.
والسلام علیکم و رحمةالله
سید علی خامنه‌ای    
۱۳۷۱/۸/۲۳  

 
4- دوره چهارم مجمع که با افزایش اعضای حقیقی متشکل از شخصیتهای عالی رتبه کشور در سال 1375 همراه بود ، مجمع را وارد دوران جدیدی از پویایی و بالندگی در جهت انجام کامل وظایف قانونی نمود.
 تركيب اعضای مجمع طی دوره چهارم براساس حکم مورخ1375/12/27  بدین شرح می باشد:
 1- شخصيت هاي حقوقي عضو :
الف: روساي سه قوه مجريه - مقننه و قضائيه
ب: فقهاي شوراي نگهبان
ج: وزير يا رئيس دستگاهي كه موضوع مورد بحث در مجمع مربوط به آن مي شود
2 شخصيت هاي حقيقي:
آقايان هاشمي رفسنجاني، مهدوي كني، اميني نجف آبادي، واعظ طبسي ، احمد جنتي، امامي كاشاني، حسن حبيبي، مير حسين موسوي، ولايتي، محمدي ري شهري، حسن صانعي، حسن روحاني، موسوي خوئيني ها، عسگر اولادي، دري نجف آبادي، علي لاريجاني، مصطفي مير سليم، توسلي محلاتي، عبدا…نوري، مرتضي نبوي، فيروز آبادي، غلامرضا آقازاده، بيژن نامدار زنگنه، محمّد هاشمي، محسن نوربخش، محسن رضائي (دبير مجمع)
اين افراد به موجب حكم مورخ 27/12/1375براي يك دوره 5 ساله انتخاب شدند و  هاشمي رفسنجاني نيز توسط مقام معظم رهبري به عنوان رئيس مجمع تشخيص مصلحت منصوب شد.


5- دوره پنجم مجمع را می توان فعال ترین و سازمان یافته ترین دوران مجمع نام برد،که در سال 1380 اعضای جدید مجمع طی حکم مقام معظم رهبری  برای مدت پنج سال انتخاب شدند:
تركيب اعضاي مجمع طی دوره پنجم
 
متن حکم مقام معظم رهبری بدین شرح است :
 
مجمع تشخيص مصلحت نظام در شكل و تركيب جديد، طي پنج سال گذشته بحمدالله در راه وظايف سه گانه‌ مصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران گام‌هاي بلندي برداشت و خدمات مهم و ارزشمندي را به كشور و مردم تقديم كرد. اين مجمع محترم در دوره‌ پنج ساله توانست موارد اختلاف بين مجلس شوراي اسلامي و شوراي نگهبان را حل كند و برخي از معضلات ارجاع شده به آن مجمع را به نتايج مورد قبول برساند، به‌علاوه در تعيين و تثبيت سياست‌هاي كلي كشور، حركت نوين و نظام‌مندي را آغاز نمايد و يكي از ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي مترقي قانون اساسي را به كار گرفته، با نگاهي جامع و فراگير و ناظر به مصالح عالي نظام در مقاطع مختلف به وظايف مصرح در قانون اساسي اهتمام ورزد.
اينجانب در پايان دوره‌ پنج ساله از زحمات همه‌ اعضاي محترم و دبيرخانه، بويژه از حسن مديريت رياست محترم آن مجمع، تشكر مي‌كنم و تركيب جديد را براي يك دوره‌ پنج ساله ديگر به رياست جناب حجت‌الاسلام و المسلمين آقاي « هاشمي رفسنجاني » معرفي مي‌نمايم.
1 ـ شخصيتهاي حقيقي عضو، عبارتند از حجج اسلام و آيات وحضرات: آقايان «هاشمي رفسنجاني» ،« اميني نجف آبادي »، «واعظ طبسي»، «احمد جنتي»، «امامي كاشاني»، «موحدي كرماني»، «حسن حبيبي» (در 12 بهمن 1391 دیده از جهان فرو بست)، «ميرحسين موسوي»، آقای علی اکبر ولایتی، «محمدي ري شهري»، «حاج شيخ حسن صانعي»، «حسن روحاني»، «حبيب الله عسگراولادي»(در 14 آبان 1392 دیده از جهان فرو بست)، «دري نجف آبادي»، «علي لاريجاني»،«مصطفي ميرسليم»، «توسلي محلاتي»(در  27 بهمن 1386 دیده از جهان فروبست)، «مرتضي نبوي»، «فيروز‌آبادي»، «غلامرضا آقازاده»، «بيژن نامدار زنگنه»، «محمد هاشمي»،  «محسن رضايي»، «علي‌اكبر ناطق نوري»، «محمدرضا عارف»، «غلامعلي حداد عادل»، «مجيد انصاري»، «حسين مظفر»، «محمدرضا باهنر» و «محمدجواد ايرواني ».
در ادامه حكم مقام معظم رهبري تصريح شده است: جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شوراي نگهبان، متشكل خواهد بود از همه اعضاي نامبرده و ديگر جلسات، متشكل خواهد بود، از اعضاي حقيقي به اضافه‌ رديف «الف» و «ج» و «د» از بند 1.
 
 اميد است مجمع تشخيص مصلحت نظام در اين دوره بتواند در ادامه‌ فعاليت‌هاي قبلي خود از كارشناسي عناصر مجرب و صاحب‌نظر استفاده كند و با تقويت كميسيون‌هاي تخصصي و دبيرخانه از توان مركز تحقيقات راهبردي بطور كامل استفاده نمايد و در تثبيت سياست‌هاي كلي نظام و حل معضلات كشور گام‌ها ي اساسي بردارد.

 

 

6- ترکیب اعضای دوره ششم مجمع تشخیص مصلحت نظام

حضرت آیت‌الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در تاريخ 08/12/1385 در حکمی ترکیب جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای یک دوره پنج ساله ی دیگر معرفی کردند.
متن حکم مقام معظم رهبری به این شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
خداوند متعال را سپاس میگویم که مجمع تشخیص مصلحت نظام با هدایت و تایید او در یکدوره پنجساله دیگر توانست به خدماتی در چهارچوب وظایف قانونی خود توفیق یابد.
تنظیم و پیشنهاد سند چشم انداز بیست ساله کشور و سیاست های کلی در صدر فهرست متنوع این خدمات قرار گرفته است. وظیفه ی اینجانب آن است که از یکایک اعضاء محترم و دبیرخانه، به ویژه از ریاست محترم و حسن مدیریت به کار رفته تشکر کنم.
ترکیب متناسب و متکامل اعضا به آن مجمع محترم فرصت و امکان می دهد که موضوعات مطرح شده را از جوانب گوناگونِ آن بنگرد، و تکیه به نظر کارشناسان و صاحبنظران موجب می گردد که مصوبات مجمع از اتقان و استدلال کافی برخوردار باشد.
از این رو لازم می دانم آن مجمع محترم را به بهره گیری هر چه بیشتر از نظرات کارشناسی و تقویت این پشتوانه ی مهم و نیز به حضور فعالانه و مباحثات مستدل اعضاء آن توصیه کنم.
تدوین مستنداتی که مصوبات مجمع برآمده از آن و متکی به آن است، بیشک در شمار اسناد علمی و مایه ی بهره مندی جویندگان و پژوهشگران خواهد بود.
اکنون برای دوره پنجساله جدید شخصیت های حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را با ریاست جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی تعیین می کنم:
- رؤسای محترم سه قوه.
- فقهای معزز شورای نگهبان.
- وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث، به آن دستگاه مربوط است.
- رئیس کمیسیون متناسب با موضوع بحث از مجلس شورای اسلامی.
- حجج اسلام و آیات و حضرات:
آقايان «هاشمي رفسنجاني» ،  «احمد جنتي»،  واعظ طبسی، اميني نجف آبادي،  «غلامعلي حداد عادل»،  امامی کاشانی، موحدی کرمانی، «حسن حبيبي» (در 12 بهمن 1391 دیده از جهان فرو بست)،«ميرحسين موسوي»،آقای علی اکبر ولایتی، دری نجف آبادی، محمدی ریشهری، حاج شیخ حسن صانعی، «حسن روحاني»، حبیب الله عسکراولادی»(در 14 آبان 1392 دیده از جهان فرو بست)، «علي لاريجاني»، محمدرضا باهنر، مجید انصاری،   «سيد مصطفي ميرسليم»،  توسلی محلاتی(در  27 بهمن 1386 دیده از جهان فروبست)، سیدمرتضی نبوی، «علي‌اكبر ناطق نوري»، «سيد حسن فيروز‌آبادي»، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدار زنگنه، «محسن رضايي»، «حسين مظفر»، محمد هاشمی، «محمدرضا عارف»، محمد جواد ایروانی،  پرویز داودی، غلامحسین محسنی اژه ای ، آقای علی آقا محمدی، محمد فروزنده، داود دانش جعفری.
 
از خداوند متعال توفیق آقایان محترم را در ادای این مسئولیت مهمی که بر دوش گرفته اند و توجه به توصیه های مذکور در متن و پیوست این ابلاغ، مسألت می کنم.


 
7- ترکیب اعضای دوره هفتم مجمع
انتصاب اعضای جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام با حکم رهبر معظم انقلاب صورت گرفت:
بسم الله الرحمن الرحیم
پروردگار متعال عزّشأنه را سپاس می گویم که مجمع تشخیص مصلحت موفق شد دوره ی پنجساله ی دیگری را با عنایات الهی و با کارنامه ای قابل قبول پشت سر بگذارد که امید است آثار و منافع اقدامات قانونی مجمع به شکل شایسته ای در مبادی مدیریتی کشور - قوای سه گانه و نیروهای مسلح و سایر دستگاه‌ها - به بار نشیند و همگان نتایج آن را مشاهده کنند.
 
ضمن تشکر از همه آقایان اعضای محترم، ریاست و دبیرخانه مجمع، برای دوره ی پنجساله جدید شخصیت های حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را با ریاست جناب حجت‌الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی تعیین می کنم:
 
1- شخصیت‌های حقوقی عضو عبارتند از:
الف – رؤسای محترم سه قوه
ب – فقهای معزز شورای نگهبان
ج – دبیر شورایعالی امنیت ملی
د – وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث، به آن دستگاه مربوط است
هـ – رئیس کمیسیون متناسب با موضوع بحث از مجلس شورای اسلامی
 
 2- شخصیت های حقیقی عضو عبارتند از:
آیات و حجج اسلام:
آقای هاشمي رفسنجاني ، آقای حاج شیخ احمد جنتی، آقای واعظ طبسی، آقای امینی نجف آبادی، آقای سیدمحمود هاشمی شاهرودی، آقای موحدی کرمانی، آقای علی اکبر ناطق نوری، آقای حاج شیخ حسن صانعی، آقای حسن روحانی، آقای قربانعلی دری نجف آبادی، آقای غلامحسین محسنی اژه ای ، آقای محمود محمدی عراقی، آقای غلامرضا مصباحی مقدم، آقای مجید انصاری
 
و حضرات: آقای غلامرضا آقازاده، آقای علی آقا محمدی، آقای محمد جواد ایروانی، آقای محمدرضا باهنر، آقای غلامعلی حداد عادل، آقای حسن حبیبی (در 12 بهمن 1391 دیده از جهان فرو بست)، آقای داود دانش جعفری، آقای پرویز داودی، آقای محسن رضایی، آقای محمدحسین صفارهرندی،  حبیب الله عسگر اولادی (در 14 آبان 1392 دیده از جهان فرو بست)​، آقای محمدرضا عارف، آقای محمد فروزنده، آقای سیدحسن فیروزآبادی، آقای علی لاریجانی، آقای حسین مظفر، آقای حسین محمدی، آقای سیدمصطفی میرسلیم، آقای سیدمرتضی نبوی، آقای علی اکبر ولایتی، آقای صادق واعظ زاده، آقای احمد وحیدی.
 
جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شورای نگهبان متشکل خواهد بود از همه ی اعضای نامبرده و دیگر جلسات متشکل خواهد بود از اعضای حقیقی باضافه ردیف های الف، د و هـ از بند 1.
 ضمن تأکید بر اجرای کامل توصیه‌های ابلاغ شده دوره گذشته، نکات دیگری به پیوست این حکم ابلاغ خواهد شد.
بر خود لازم می دانم از زحمات آقایان محترمی که در دوره ی گذشته عضو این مجمع بوده و در دوره جدید حضور ندارند، قدردانی نمایم.
 در پایان اعضای محترم این دوره را به رعایت صلاح و سداد و اتقان و انصاف و جامعیت و رعایت مصلحت نظام به معنای اتم کلمه و حضور فعال در جلسات مجمع و کمیسیونهای مربوط توصیه کرده و توفیق آقایان را در اجرای مسئولیت مهمی که در دوره جدید بر دوش گرفته اند، مسئلت می‌نمایم.
  سیدعلی خامنه‌ای
24/اسفند ماه/90

 

8- ترکیب اعضای دوره هشتم مجمع

حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در حکمی رئیس، دبیر و اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای یک دوره پنج‌ساله منصوب کردند.
متن حکم رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است:

بسم الله الرّحمن الرّحیم
خداوند علیم و قدیر را سپاس می‌گویم که با کمک و هدایت خود، مجمع تشخیص مصلحت را بر ادای وظائف خطیر آن موفق فرمود و این نهاد قانونی در بیش از ربع قرن توانست نقشی اثرگذار در اداره‌ی کشور داشته باشد. لازم می‌دانم از همه‌ی اعضاء و کارگزاران این نهاد تشکر کنم و یاد درگذشتگان این مجموعه را گرامی بدارم، مخصوصاً جناب آقای هاشمی رفسنجانی که از استوانه‌های سیاسی کشور بودند و سال‌ها مسئولیت سنگین ریاست این مجمع را برعهده داشتند، و نیز جناب حجت‌الاسلام والمسلمین آقای طبسی و جناب آقای عسگراولادی و جناب دکتر حسن حبیبی رحمة‌الله‌علیهم.
اکنون با آغاز دوره‌ی جدید این نهاد، به حکم تجربه‌های ارزنده‌ی موجود، تغییراتی در ساختار و محتوا ضروری می‌نماید که عمدتاً عبارت است از:
-    سامان بخشیدن به مجموعه‌ی سیاست‌های کلّی و بازنگری در عناوین و نیز در فرآیند تعیین و تنظیم آن.
-    سامان بخشیدن به مسأله‌ی نظارت بر اجرای سیاست‌ها.
-    سازوکار لازم برای ارزیابی کارآمدی و اثربخشی سیاست‌ها.
-    ایجاد انسجام کامل در ساختار تشکیلاتی و مدیریتی و تمرکز برنامه‌ها بر اساس آئین‌نامه‌ی مصوّب.
-    چابک‌سازی تشکیلات و حذف بخش‌های موازی و غیر ضرور.
به جز اینها تغییرات اصلاحی دیگری نیز در خلال کار و در سایه‌ی دقّت نظر دست‌اندرکاران و انعطاف‌پذیری تشکیلات، لازم خواهد نمود و به کار گرفته خواهد شد انشاءالله.
با عنایت به آنچه گفته شد آیت الله آقای حاج سیّدمحمود هاشمی شاهرودی را به ریاست و جناب آقای دکتر محسن رضائی را به دبیری مجمع تشخیص مصلحت و اشخاص حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را به عضویت آن در دوره‌ی پنج‌ساله‌ی جدید منصوب می‌کنم:
اشخاص حقوقی:
الف) رؤسای محترم سه قوه
ب) فقهای معزّز شورای نگهبان
ج) رئیس ستاد کل نیروهای مسلّح
د) دبیر شورایعالی امنیت ملّی
ه) وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث، به آن دستگاه مربوط است
و) رئیس کمیسیون متناسب با موضوع بحث از مجلس شورای اسلامی
اشخاص حقیقی:
آیات و حجج اسلام:
آقای حاج سیّدمحمود هاشمی شاهرودی، آقای حاج شیخ احمد جنتی، آقای امینی نجف‌آبادی، آقای موحدی کرمانی، آقای ناطق نوری، آقای حاج شیخ حسن صانعی، آقای محسنی اژه‌ای، آقای مجتهد شبستری، آقای سیّدابراهیم رئیسی، آقای درّی نجف‌آبادی، آقای محمّدی‌عراقی، آقای مجید انصاری، آقای مصباحی‌مقدم.
و حضرات:
آقای غلامرضا آقازاده، آقای علی آقامحمّدی، آقای محمود احمدی‌نژاد، آقای محمّدجواد ایروانی، آقای محمّدرضا باهنر، آقای احمد توکّلی، آقای سعید جلیلی، آقای غلامعلی حدّادعادل، آقای داود دانش‌جعفری، آقای پرویز داودی، آقای محسن رضائی، آقای سیّدمحمد صدر، آقای محمّدحسین صفارهرندی، آقای محمّدرضا عارف، آقای محمّد فروزنده، آقای سیّدحسن فیروزآبادی، آقای محمّدباقر قالیباف، آقای حسین محمّدی، آقای حسین مظفّر، آقای سیّدمصطفی میرسلیم، آقای سیّدمحمّد میرمحمّدی، آقای سیّدمرتضی نبوی، آقای علی‌اکبر ولایتی، آقای صادق واعظ‌زاده، آقای احمد وحیدی.
حضرات آقایان را به حضور و اتقان و دقّت در تشخیص مصلحت و نیز به صلاح و سداد و انصاف دعوت میکنم و توفیق و هدایت الهی را برای خود و آنان مسألت می‌نمایم. نکات یاد شده در پیوست این حکم لازم است مورد توجه قرار گیرد.
 
سیّدعلی خامنه‌ای
۲۳ مرداد ۹۶

 

  • در پی رحلت آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی، رییس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام در تاریخ ۳ دی ۹۷، رهبر معظم انقلاب اسلامی در حکمی آیت‌الله آملی لاریجانی را به عنوان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و عضو فقهای شورای نگهبان منصوب کردند.

متن حکم رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

 آیت الله جناب آقای حاج شیخ صادق آملی لاریجانی دامت توفیقاته

با توجه به نقش بی‌بدیل مجمع تشخیص مصلحت نظام در اداره و قوام و استحکام نظام مقدس جمهوری اسلامی و با عنایت به ارتحال عالم مجاهد آیت الله هاشمی شاهرودی رحمة‌الله‌علیه و ضرورت سامان‌یابی هر چه سریعتر ارکان مجمع، جنابعالی را به ریاست آن مجمع مهم و تأثیرگذار و نیز به عضویت فقهای شورای محترم نگهبان منصوب می‌کنم.
همان‌طور که پیش از این در حکم دوره‌ی جدید آمده است، مجمع در این دوره عهده‌دار مسئولیت مهم و اساسی تغییرات در ساختار و محتوای آن نهاد مؤثر و مهم نیز می‌باشد که با توجه به سابقه‌ی برجسته و ارزشمند جنابعالی در شورای نگهبان و مدیریت پر تلاش و عالمانه و مخلصانه بر قوه قضائیه، امید می‌رود با حضور فعال و عالمانه اعضای محترم مجمع تشخیص مصلحت نظام و ایفای نقش مؤثر دبیرخانه و دبیر محترم در انجام وظایف خود تحت نظارت و اشراف ریاست مجمع، مسئولیت‌های محوله در این دوره در کمال اتقان و به بهترین وجه به انجام برسد.
با عنایت به اهمیت مسئولیتها در مجمع و شورای نگهبان انتظار می‌رود در فرصت زمانی مناسب، با تنسیق امور در قوه قضائیه، در مسئولیت‌های خطیر یادشده مُتَمحّض گردید. از خداوند متعال توفیق وافر و کمک همه‌جانبه‌اش را برای آن جناب و همکاران مسألت مینمایم.

 

والسلام علیکم و رحمة الله

سیّد علی خامنه‌ای

۹ دی ۹۷